95 - page 9

های تابعه صادر کرد. در
ایخطاب به کلانتری
بخشنامه
های
این بخشنامه موارد متعددیدر تحدید فعالیتهیات
هایعزاداریآورده شده و از جمله دستور
مذهبیو دسته
داده شــده بود که «از وعاظ باید تعهد کتبی اخذ شــود
کــه در ماه محرم جز در مــوارد دینیو عزاداریو ذکر
مصیبت، مطالب دیگری ذکر نکنند.» همچنین ساواک
ایرا
در ۹۲ اردیبهشــتبرایمحرم طرح و برنامه ویژه
هــای آن روحانیون و وعاظ
تصویبکــرد که طبق بند
طراز اول به ســاواکاحضار شــدند و از بیانســخنان
آمیز در منابر نهیشدند.
تحریک
ای
امام خمینی(ره) پــساز اطلاع از این اقدام، اعلامیه
های
هایعزاداریو هیات
خطاببه وعاظو سراندسته
مذهبــیصادر کــرده و ضمن اعــ م غیرقانونی بودن
ابلاغیه ســاواکاز آنها خواســتتا دقیقا بر خلافنظر
ســاواکو رژیم، محرم آنســالرا محملی برایطرح
مواضعو اعتراضاتسیاســیکنند و آنانرا تشــویقبه
هایخود کرد.
هایسیاسیدر سینه زنی
استفاده از نوحه
ترین
از بین وعاظسرشــناس، فلســفی از اولین و مهم
کســانی بود که به فراخوان امام خمینی(ره) پاسخمثبت
داد. فلســفی در سخنرانیشبعاشــورای۲۴۳۱ خود
در «مســجدشیخعبدالحســین» واقع در بازار تهران با
گیری از پتانسیل ایام
استخدام ادبیاتیحماسی و با بهره
عاشورا، دولتاسداللهعلم را در ده ماده «استیضاح» کرد
و با بیانی تند و انقلابی رژیمشــاه را به مؤاخذه کشاند.
ترین نقاط
گمان باید یکــی از مهم
اینســخنرانیرا بی
هایسیاســیـ مبارزاتیدوران انقلاب
عطــفدر وعظ
بدانیم. فلسفی، دو روز پساز ایراد اینسخنرانیدستگیر
شد و به زندان افتاد.
گونه که علما و خصوصا امام
محرم ســال ۲۴۳۱ همان
سیاسیو انقلابیشد
خواســتند، محرمی
خمینی(ره) می
و در شهرهایمختلفوعاظ انقلابی بر منابر به انتقاد از
رژیم دولت پرداختند. در شهر قم که مرکزیت قیام شده
بود هم محرم آنسالشــور و حال متفاوتی داشت. به
موازات مجالسمتعدد عــزاداری، امام خمینی (ره) هم
در دهه اول محرم در منــزل مجلسروضه خوانی برپا
کرد. در اینمجلسوعاظ انقلابی نظیر شــیخفضل الله
رفتند. امام خمینی(ره) در آنســال
محلاتی منبــر می
سیاســتمدارانه دســت به یکابتکار مؤثر زد و در دهه
رفت
هایقم می
اولمحرم هر شــببه یکــی از محله
جست. مجموعه این قبیل
و در مجالسآنجا شرکتمی
ای
اقداماتحکایت از آن داشــتکه ایشان برنامه ویژه
ایکه نیاز به مقدمه
برای محرم آنســال دارد؛ برنامه
سازیداشت. این برنامه ویژه عبارت بود از
چینیو آماده
سخنرانی ایشان در روز عاشورا.
سرانجام روز عاشــورا (۱۳ خرداد ۲۴۳۱) فرا رسید. امام
خمینی(ره) با وجود تهدید ســاواکدر میان اســتقبال
مردم عزادار به فیضیه رفتــه، پساز بیان مصائب اهل
بیــت(ع) در کربلا، واقعــه دوم فروردین۲۴۳۱ و حمله
دژخیمانشــاه به فیضیه را با واقعه کربلاو حمله سپاه
ای به انتقاد شدید از
یزید تشبیه کرد و در سخنانکوبنده
شاه و اقداماتشپرداخت. از جمله چنینگفت: «ایآقای
کنم دست
شــاه!ایجنابشــاه! من به تو نصیحتمی
کنند تو را. این
بــردار از اینکارها! آقا اغفالدارنــد می
قدر با روحانیتمخالفتنکن! بشنو از روحانیون؛ بشنو از
خواهند. امروز
علمای مذهب. اینها صلاح مملکترا می
اند در
بــه من اطلاع دادند که بعضی از اهلمنبر را برده
اند شما ســه چیز را کار نداشته
ســازمان امنیتو گفته
خواهید بگویید؛ یکیشاه را کار
باشــید، دیگر هر چه می
نداشــته باشید، یکی اسرائیلرا کار نداشته باشید و یکی
هم نگویید دین در خطر است. خب اگر اینسه تا امر را
ای
ما کنار بگذاریم دیگر چه بگوییم؟ ما هر چه گرفتاری
داریم از اینسه تاست».
اینســخنرانیخصوصا در فهم گفتمان تطبیق انقلاب
با واقعه عاشــورا اهمیت بســیاریدارد. این
اســ می
ســخنانسببشد که نیمه شب، ایشــاندستگیر و به
زندان منتقلشــود. با انتشار خبر دســتگیری امام(ره)،
هایســوگواریو با
ها و دســته
مــردم در قالبهیات
شــعار «یا مرگ، یا خمینی» و «مرگبر شــاه» به این
اقدام اعتراضکردند. بعضی وعاظ هم بر منابر شــدیدا
نسبت به دســتگیری امام خمینی (ره) موضع گرفتند و
حتیجمعی از علما و وعاظ از شهرهایمختلفبه تهران
عظیمتکــردند. اعتراضاتدر ۵۱ خــرداد به اوجخود
رســید و به درگیریمردم و نظامیان انجامید. صدها نفر
ها نفر هم
از جمعیتعزادار، شــهید و مجروحشده و ده
بازداشتشدند. تحلیلگران از این مقطع به عنوانطلیعه
برند.
۷۵۳۱ نام می
انقلاب اسلامی
موج بعدی فعالیتوعاظ انقلابی، در همینســال و به
تبعســخنرانیشدید اللحن امام خمینی(ره) در اعتراض
به تصویبلایحه کاپیتولاسیون آغاز شد. اینسخنرانی
در چهار آبان۳۴۳۱ و مصادف با سالروز ولادتحضرت
زهرا(س) ایراد شــد و در آن ایشــان با حمله شدید به
مجلســینسنا و شورا و متهمساختنوکلایمجلسبه
دشمنی با قرآن، حکومتپهلویرا دشمن اسلام و خائن
به مملکتخوانده و مردم را به قیام علیه آنفراخواند. در
پاســخ به اینفراخوان، علما، روحانیونو وعاظ بسیاری
در سراســر کشــور با صدور بیانیه و سخنرانی نسبتبه
اینقانون اعتراضکردند. رژیمکه بیمگســترشدامنه
اعتراضاتو خارجشــدن اوضاع از کنترلخود را داشت
ســرانجام تصمیم به دستگیریو تبعید امام خمینی(ره)
العملشدید روحانیون
را گرفت. این اقدام طبیعتا عکس
هاییکه به
العمل
داشــت؛ عکس
و مردم متدین را درپی
شدتســرکوبشــدند. از اینمقطع به بعد، ذکر نام و
یاد امام خمینی(ره) و دعا برایســ متی و بازگشت او
ها،
در آغاز یا پایان مجلس، به یکی از ارکانســخنرانی
های انقلابیون بدلشد.
ها و روضه خوانی
وعظ
رونــد تحدید برگزاریمجالسعزا در ســال۴۴۳۱ نیز
شــد و شدتیافت. در آســتانه فرا رسیدنماه
گرفته
پی
های
محرم آن سال، ساواک بسیاری از مسؤولان هیات
مذهبیرا فراخواند و به آنها تذکر داد که در منابر خود از
دولت انتقاد نکنند و از خواندن اشعاریکه جنبه سیاسی
داشــته باشــد اجتنابکنند. همچنینآنانمجبور شدند
وعاظموردنظر خود را برایتایید به ساواک
که اســامی
ارسال کنند. در محرم اینسال بیشاز ۰۷ نفر از وعاظ
المنبر اعلام شده
ها ممنوع
و خطبای تهران و شهرستان
و نامشان در فهرستسیاه ساواکقرار گرفت. این رقم
در ماه رمضان اینســال به ۲۲۱ نفر رســید. پسازماه
رمضان، ســاواکشرایطجدیدیرا برایمنبر رفتن این
دسته از وعاظ تعیینکرد. شرایطیکه اگر از سوی آنان
یافت.
شــد ممنوعیتمنبرشان استمرار می
پذیرفته نمی
اینشرایطعبارت بودند از:
۱.کتبا تعهدکنندکه از اعمالگذشتهخود نادم و پشیمان
بوده و به هیچ وجه در امور سیاسیکشور مداخله نکنند.
۲. ضمــن دادن قول همــه گونه همــکاری، هرگونه
هــایعناصر مذهبی
اطلاعاتــیکــه در زمینه فعالیت
افراطی دارند در اختیار ساواکمربوطه قرار دهند.
اطلاع
های انتظامی
۳. تعهد بسپارند که هر آینه سازمان
گونه
دهند که از منبر رفتنخــودداریکنند، بدونهیچ
العملی دستور [را] اجرا کنند.
عکس
۴. تعهــد کننــد از قبول مجالســیکه صاحبــان آنها
های
هــای مضــره داشــته و از نظر دســتگاه
فعالیت
اند، خودداریکنند.
شناخته شده
انتظامی
۵. تضمینکنند رویمنبر غیر از مسائل مذهبیسخنی
گونه مطلبی
ایراد نکنند و در مورد روحانیون افراطیهیچ
ایراد نکنند. در محرم سال۵۴۳۱ ساواکتعداد ۲۱ نفر از
المنبر افزود. این
وعاظ انقلابیرا به فهرستوعاظممنوع
رژیمعلیه
هایامنیتیو انتظامی
روند سختگیرانه دستگاه
مجالسعزاداریکمابیشتا پایاندهه۰۴ استمرار یافت
های
ای محدودیت
و هر سال ساواک با صدور بخشنامه
کرد
جدیدی را برای برگزاری مراسم عزاداری ابلاغ می
افزود. با آغاز دهه
یا بر فهرســتوعاظممنوع المنبر می
۰۵ کم و بیشاز شدتو گستره اینروند کنترلیکاسته
هایویژه مانند تاسوعا و
شد. هرچند کماکان در مناسب
ای
هایویژه
عاشورا و روزهای۹۱ و ۱۲ رمضان مراقبت
هــایمذهبی اعمال
بــر نحوه عملمجالــسو هیات
ادامه داشت.
شد. اینروند تا پیروزی انقلاب اسلامی
می
از اینمقطع به بعد و متاثر از ظهور گسترشاینجریان
نو پدید وعظسیاســی، بســیاری از خطبا و سخنرانان
مجالسمذهبی به بیان موضوعاتجدیدیچون تبیین
تاریخ اســ م، ارائه تفاســیر نوینو انقلابــی از قرآن،
عصر ائمه (ع) و تفســیر
تحلیلوقایعسیاســیـ نظامی
نهج البلاغه (با تاکید بر ابعاد عدالتخواهانه و حماســی
ها به سنگرهای
آن) روی آوردند. منبرها و روضه خوانی
هایی
مبارزه تبدیلشــدند و ذاکران و واعظان در قالب
چون تبیینمقاطعحساستاریخ اسلام یا تحلیل آیاتو
روایاتخاصی از قرآنو نهج البلاغه، به صورتمستقیم
کردند.
و غیرمستقیم بر ضدحکومتوقت تبلیغ می
منابع
هایسیاســی مذهبی ایران
۱. «جریان ها و ســازمان
های ۷۵۳۱-۰۲۳۱)».رسول جعفریان. مرکز اسناد
(سال
انقلاب اسلامی
۲. «حجتالاسلام حاجشیخعباسعلی اسلامی». وزارت
اطلاعات؛ مرکز بررسی اسناد تاریخی
۳. «۴۱ قرن تلاششــیعه برای ماند و توســعه».
روح اللهحسینیان.مرکز اسناد انقلاب اسلامی
۴. «۴۱ ســال رقابت ایــدولوژیکشــیعه در ایران
(۶۵۳۱-۳۴۳۱)».روح الله حسینیان.مرکز اسناد انقلاب
اسلامی
۵. « 02 ســال تکاپــوی اســ م شــیعی در ایران
(۰۴۳۱-۰۲۳۱)».روح اللهحسینیان.مرکز اســناد انقلاب
اسلامی
۶. «ســه ســال ســتیز مرجعیت شــیعه در ایران
(۳۴۳۱-۱۴۳۱)».روح اللهحسینیان. مرکز اسناد انقلاب
اسلامی
۷. «حسینیه ارشــاد به روایت اسناد ســاواک». وزارت
اطلاعات، مرکز بررسی اسناد تاریخی
۸. « قیام عاشــورا در کلام و پیام امــام خمینی (ره)».
مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)
۹. « نقــد عمر؛ زند گانــی و خاطــرات». علی دوانی.
رهنمون
۰۱. « زنــد گی نامه سیاســی امــام خمینــی (ره)».
ایران
محمدحسینرجبی. کتابخانهملیجمهوریاسلامی
۱۱. « نهضت امــام خمینی (ره)»، جلد ۳. ســیدحمید
روحانی، مرکز اسناد انقلاب اسلامی
۲۱. «زبــانگویــایاســ م». وزارتاطلاعات، مرکز
بررسی اسناد تاریخی
۳۱. «مبــارزاتروحانیــون و وعاظمســاجد به روایت
اسناد». حشمت اللهسلیمی. مرکز اسناد انقلاب اسلامی
۴۱. «مسجد و انقلاب اسلامی». رضا شریف پور. مرکز
اسناد انقلاب اسلامی
۵۱. « ناگفته ها؛ خاطراتمهدیعراقی». رسا
۶۱. « بررســیســیر تطور عزاداری از دوره پهلوی تا
انقلاب اسلامی: مصاحبه با محمدعلی اسلامی». موسی
فقیه حقانی.
۷۱. «خاطرات و مبارزات حجت الاســ م فلســفی».
تدوین: علی دوانی. مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
۸۱. « اســتیضاحدولــتدر حضورملــت». محمد تقی
فلسفی. دفتر نشر فرهنگاسلامی
،»)۱۳۴۰-۱۳۴۲(‌
۹۱. « تاریخشــفاهی انقلاب اسلامی
جلد ۲، غلامرضا کرباسچی. مرکز اسناد انقلاب اسلامی
هایسوگواری و
۰۲. «رسانه شیعه؛ جامعه شناسی آیین
هایمذهبیدر ایران». محســنحسام مظاهری.
هیات
چاپو نشر بین الملل
ایران».
۱۲. « نقشروحانیتشــیعه در انقلاب اسلامی
احمد نقیبزاده و حمید امانی زواره. مرکز اسناد انقلاب
اسلامی
گوید و چه
۲۲. «شــیعه در تاریخ ایران: شــیعه چه می
خواهد؟». رضا نیازمند. حکایتقلم نوین
می
۳۲. « فرهنگسیاسیشیعه و انقلاب اسلامی». یدالله
هنری لطیف پور. مرکز اسناد انقلاب اسلامی
1...,10,11,12,13,14,15,16,17,18,19 2,3,4,5,6,7,8,40
Powered by FlippingBook